Artroza stawu kolanowego (gonartroza) jest chorobą zwyrodnieniowo-dystroficzną, której towarzyszy stopniowe niszczenie chrząstki ze stopniowym angażowaniem w ten proces struktur okołostawowych. Brak leczenia w odpowiednim czasie prowadzi do ograniczenia mobilności, a nawet niepełnosprawności pacjenta.
Opis choroby
Gonartrozę rozpoznaje się u 70-85% pacjentów powyżej 65. roku życia zgłaszających się do lekarza z dolegliwościami bólowymi stawu kolanowego. W grupie ryzyka znajdują się osoby starsze, gdyż z wiekiem chrząstka stawowa staje się cieńsza, pojawiają się w niej mikropęknięcia i stopniowo zapada się. Pojawiają się nowe zmiany patologiczne:
- zmienia się skład mazi stawowej, staje się ona mniejsza, dlatego powierzchnie kości zaczynają się dotykać i zapadać;
- pojawiają się narośla kostne (osteofity);
- torebka stawowa staje się gęstsza, co powoduje sztywność stawów;
- Występuje skurcz mięśni otaczających staw.
Bez leczenia kolano ulega deformacji, a ruchy w nim są znacznie ograniczone. Może dotyczyć jednego lub obu stawów
Według statystyk co piąta osoba na świecie cierpi na gonartrozę. Najczęściej chorobę rozpoznaje się u osób powyżej 40. roku życia, ale czynnik wieku nie jest jedyną przyczyną rozwoju patologii.
Dlaczego występuje gonartroza?
U pacjentów w podeszłym wieku artroza stawu kolanowego występuje na skutek naturalnego zużycia tkanki chrzęstnej. Inne przyczyny choroby:
- wrodzone choroby układu mięśniowo-szkieletowego;
- zmiany hormonalne, w tym choroby endokrynologiczne;
- urazy kolan, w tym częste mikrourazy;
- poprzednie interwencje chirurgiczne;
- choroby autoimmunologiczne;
- przewlekłe choroby stawów;
- regularne zwiększone obciążenia stawu kolanowego, na przykład bieganie lub skakanie, ciągłe stanie lub klęczenie;
- predyspozycje genetyczne.
Zagrożone są kobiety powyżej 40 roku życia, sportowcy, pacjenci z nadwagą i osoby pracujące w zawodach budowlanych.
Jak rozpoznać artrozę stawu kolanowego?
Choroba rozwija się powoli, przez kilka lat i ma przebieg przewlekły. Jej zmiany są nieodwracalne, dlatego ważne jest, aby leczenie rozpocząć jak najwcześniej, gdy pojawią się objawy.
Pierwsze oznaki gonartrozy:
- sztywność w kolanie;
- dyskomfort podczas prostowania lub zginania stawu kolanowego, wchodzenia lub schodzenia po schodach;
- odgłosy trzaskania lub klikania podczas ruchu;
- lekki ból w kolanie, który pojawia się dopiero po dłuższym staniu i ustępuje po odpoczynku.
Z biegiem czasu dyskomfort się nasila. Pojawia się duża sztywność, zaburzenia motoryczne i silny ból, który nie pozostawia pacjenta nawet w spoczynku. Osoba ma trudności z chodzeniem, siadaniem lub wstawaniem. Bez leczenia staw kolanowy ulega deformacji, co prowadzi do niepełnosprawności.
Nasilenie zmian, a także prawdopodobieństwo wyzdrowienia zależy od stadium choroby.
Stopnie gonartrozy
Wyróżnia się 4 stopnie ciężkości choroby:
- I stopień. Na początku choroby praktycznie nie ma żadnych objawów. Po wysiłku fizycznym występuje niewielki dyskomfort w kolanie, który nie przeszkadza w prowadzeniu normalnego trybu życia. Zmiany patologiczne można wykryć jedynie za pomocą promieni rentgenowskich.
- II stopień. Podczas wysiłku fizycznego, chodzenia, wchodzenia po schodach, przysiadów czy długotrwałego stania na nogach pojawiają się trzaski i okresowy ból. Zdjęcia rentgenowskie mogą ujawnić zwężenie szpary stawowej i początkowe oznaki tworzenia się osteofitów.
- III stopień. Zespół bólowy staje się trwały i nie pozostawia osoby nawet w spoczynku. Kolano szczególnie boli rano i wieczorem; w ciągu dnia ból jest dokuczliwy i znośny. Ponieważ na tym etapie rozpoczynają się procesy zwyrodnieniowe, chód człowieka zmienia się, zaczyna utykać, a podczas ruchu słychać chrzęst. Istnieje „mysz stawowa” - jest to stan, w którym cząstka zniszczonej kości lub chrząstki dostaje się do jamy maziowej, powodując silny ból. Kolano ulega deformacji, może wystąpić stan zapalny i obrzęk. Na zdjęciu rentgenowskim widoczne są oznaki deformacji stawów, osteofitów, znacznego zwężenia szpary stawowej i uszkodzenia łąkotki.
- Stopień IV. Bez leczenia choroba staje się niezwykle ciężka. Chrząstka, więzadła i łąkotki ulegają całkowitemu zniszczeniu, co uniemożliwia ruch w stawie, powierzchnie stawowe ulegają deformacji i pojawia się duża liczba osteofitów. Zmiany te powodują silny ból i niepełnosprawność.
Diagnostyka
Rozpoznanie artrozy stawu kolanowego nie jest trudne. Badanie i leczenie przeprowadza ortopeda-traumatolog. Bada kolano pacjenta, ocenia aktywność ruchową, bada objawy kliniczne i dotyka, aby zidentyfikować obszary obrzęku i obecność wysięku.
Aby potwierdzić wstępny wniosek, zaleca badanie instrumentalne:
- Badanie rentgenowskie - pozwala wykryć zwężenie szpary stawowej, obecność osteofitów;
- Tomografia komputerowa stawu jest metodą diagnostyczną dostarczającą więcej informacji niż prześwietlenia rentgenowskie; pokazuje stan jamy stawowej;
- USG stawu – pozwala określić objętość płynu w jamie stawowej, obecność osteofitów, ocenić stan otaczających tkanek miękkich, grubość chrząstki hialuronowej;
- MRI - odpowiedni do badania nie tylko tkanki kostnej i chrzęstnej, ale także więzadeł, łąkotek, błony maziowej i innych struktur;
- Artroskopia jest inwazyjną metodą diagnostyczną; w trakcie zabiegu może dojść do nakłucia mazi stawowej.
Dodatkowo może być wymagane kliniczne i biochemiczne badanie krwi, badanie immunologiczne i badanie na czynnik reumatoidalny.
Leczenie artrozy
Ortopeda powinien leczyć gonartrozę, biorąc pod uwagę obraz kliniczny i stopień uszkodzenia stawu. Nie możesz samoleczyć.
Lekarz może przepisać leki z następujących grup:
- niesteroidowe leki przeciwzapalne;
- chondroprotektory, które przywracają chrząstkę i zapobiegają jej dalszemu niszczeniu;
- blokady przeciwbólowe skutecznie eliminujące ból;
- glikokortykosteroidy, które są wskazane w przypadku ciężkiej choroby;
- leki przeciwskurczowe w celu wyeliminowania skurczów mięśni.
Uzupełnieniem farmakoterapii są zabiegi fizjoterapeutyczne: terapia falą uderzeniową, laseroterapia, magnetoterapia, elektro- i fonoforeza. Dodatkowo zalecana jest fizjoterapia i masaż.
Zdecydowanie musisz kontrolować swoją wagę i starać się pozbyć zbędnych kilogramów, które dodatkowo obciążają stawy kolanowe. Ważne jest przestrzeganie diety dietetycznej; dieta powinna zawierać pokarmy odżywiające tkankę chrzęstną.
W zaawansowanych przypadkach, gdy chrząstka jest poważnie uszkodzona, konieczna jest operacja. Może to być artroskopia, osteotomia lub endoprotetyka.
Najkorzystniejsze rokowanie polega na wykryciu artrozy w pierwszym stadium, wówczas zmiany można spowolnić, a nawet zatrzymać. Sztywność lub ból kolana nie są normalne; warto się przebadać, aby poznać przyczynę dyskomfortu.